Sound & Lighting VN

Hoàn thiện hơn Nghệ thuật nghe nhìn

Các loại đèn điện tử (electronic tube) thông dụng ở VN.

Posted by tuyenphuc on 13 Tháng Sáu, 2008


Các loại đèn điện tử (electronic tube) thông dụng ở VN.

Đèn điện tử (ĐĐT), tên đầy đủ : electronic vacuum tube (bóng đèn điện tử hút chân không) là linh kiện đầu tiên khai phá cho ngành điện tử trên thế giới. Ở VN sử dụng cũng rất lâu rồi, từ thập niên 50 đã có những radio, máy quay đĩa nhựa cồng kềnh, đến những TV trắng đen và ampli đèn stéreo (âm thanh nổi) như Wharferdale, Macintosh v.v ở những năm 70. ĐĐT lớn nhất ở VN có lẽ là của đài truyền hình Sàigòn với công suất phát sóng 1Kw, lớn đến nỗi phải giải nhiệt bằng hệ thống bơm nước, đến đầu những năm 80 vẫn còn sử dụng.

Công nghệ sản xuất ĐĐT vài ba chục năm nay hình như bão hòa, không có sự thay đổi lớn. Chỉ có một số loại ĐĐT sản xuất gần đây chỉ chú ý tới công nghệ làm tinh gọn sản phẩm lại chứ chất lượng không thay đổi bao nhiêu. Tên gọi của ĐĐT thì rất nhiều nhưng nhiều loại nhập rất mắc tiền cho nên không nói tới. Ở bài này tôi chỉ tính tới các loại đèn audio thông dụng ở VN trước đây đã sử dụng. Điều này góp phần cho các bạn ham học hỏi nhưng ít tiền có cơ hội thực nghiệm ampli cho riêng mình. Các bạn hãy đi lục lọi các điểm bán linh kiện cũ, lạc xoong, ve chai thật siêng vào. Cũ, mới gì cũng xài được, ít khi hư đến 100% lắm. Đôi khi, nhất là các bạn ở tỉnh, có thể tìm thấy những loại đèn tôi kê ở dưới đây với giá rất rẻ. Vả lại, cứ làm trước đi rồi thay thế sau, rất dễ, chỉ tháo ra và cắm vào. Nếu không kiếm được đèn cũ, bạn có mua đèn của Nga và các nước Đông Âu, bí lắm thì TQ cũng được. Chỉ cần các bạn sở hữu khoảng 2 cặp đèn công suất, vài ba đèn pre-amp là bạn có thể thực hiện ý đồ của mình. Các linh kiện khác thì trong tầm tay, tôi sẽ viết sau, có đèn là có tất cả.

Tên gọi ĐĐT thường bắt đầu bằng số, số này biểu thị điện thế AC dùng để đốt nóng tim đèn. Các tên khác đi sau dấu / là đèn tương đương hay cách gọi khác tùy vùng trên thế giới. Chữ đi sau số cuối cùng là đặc tính cộng thêm của đèn.

-Trước tiên là loại đèn dùng để chỉnh lưu (rectifier) dòng điện. Nó thường là đèn 2 hoặc 3 cực đôi. Ngày nay rất ít dùng vì cồng kềnh, phức tạp và dòng yếu hơn silicon. Nhưng nếu có điều kiện, với công suất vừa phải, trong ampli đèn bạn nên sử dụng nó. Thứ nhất là trang trí, nó làm đẹp ampli vì hình dáng nó đẹp, gồ ghề. Kế tiếp nó lọc điện thế sang DC rất sạch, hơn silicon, hạn chế noise. Cuối cùng khi bạn dùng đèn chỉnh lưu bạn sẽ được tiếng bass mềm mại hơn, chính vì đặc tính dòng yếu của nó.

Sau đây là các loại thông dụng 2 cực đôi, đốt tim 5v : 5AR4, 5Y3 và 5U3C

-Đèn tiền khuếch đại (pre-amp) : Thông dụng nhất là series miniature 12Axx, đốt tim 12v, gồm 2 đèn 3 cực, 9 chân cắm, tiêu biểu của series là 12AX7, 12AT7, 12AU7 . 12AX7 có độ khuếch đại (gain) lớn nhất, nhưng dòng lại nhỏ, thường làm khuếch đại mở đầu. Ngược lại, 12AU7 dòng lớn, gain nhỏ,12AT7 ở mức trung bình dùng làm đảo pha (drive).

12AX7/ECC83/7025 :

12AT7/ECC81/CV455/6021 :

12AU7/5814/5963/ECC82 :

Chất lượng hơn bạn dùng 6SN7, 6SL7/5691, pre-amp cao cấp, chống nhiễu tuyệt vời :

- ĐĐT công suất :

6BQ5/EL84/7189 10 w / cặp push-pull :

6V6/5992 : 20w / cặp push-pull :

6L6/5881/KT66/7581 : 40w / cặp push-pull : ĐĐT công suất lớn, âm thanh mềm mại, thường dùng cho guitar amplifier.

6CA7/EL34 : 50W / cặp push-pull : Thông dụng nhất trong các ampli đèn Hi-Fi, âm thanh mạnh và chắc tiếng hơn 6L6.

6550/KT88 : 60w / cặp push-pull :

300B : 60w / cặp push-pull : Đỉnh cao của ampli đèn.

807/811 : Công suất rất cao, nhưng âm thanh không được hay lắm.

Còn nữa, nói đến đèn mà không có chân đèn (tube socket) cũng không được. Vì ampli đèn khi hoạt động rất nóng và sử dụng điện áp cao nên bạn nên tìm loại chân bằng sứ (ceramic). Những đèn pre-amp nên có chụp để chắc chắn và chống nhiễu. Sau đây là một số chân và chụp đèn mẫu cho các bạn có thể hình dung được.

Đến đây coi như bạn đã có một số khái niệm về các ĐĐT thông dụng cho một ampli đèn Hi-Fi. Thông số kỹ thuật của từng loại đèn sẽ nói đến trong các bài sau. Thời gian chờ này, nếu ưa thích DIY (do it yourself) (tự tay lắp ráp), bạn nên sưu tầm đèn đi là vừa nhé.

Tuyên Phúc.

Bài tiếp : Biến thế (transformer) của ampli đèn.

About these ads

10 phản hồi to “Các loại đèn điện tử (electronic tube) thông dụng ở VN.”

  1. Đèn điện tử đã nói

    Tôi có đèn loại 5 chân, và loại 7 chân ai có nhu cầu mua gữi cho tôi mã số tôi sẽ cung cấp, đèn của USA chính gốc đời cũ trong các máy phát vô tuyến của USA

  2. tuyenphuc đã nói

    Mua linh kiện , tube cũng hơi bị khó.

    http://www.soundlightingvn.com/FORUM/ có bạn post địa chỉ bán ở đường Nhật Tảo, SG. Em vào tìm lại xem

  3. ĐẶNG QUANG VINH đã nói

    Em rất mê DYI Ampli nhưng em chỉ mới thu thập kinh nghiệm về Apmli đèn. Tác giả của bài này có thể chỉ giùm em chổ mua các loại đèn được không ạ, em đang ở TP Cần Thơ.

  4. Hồ Lê đã nói

    À thì ra là thế ! Nghe nói người Nhật đi đầu về áp dụng Đèn Điện Tử để khuyếch đại âm thanh. Cái Website của anh quả là lợi hại, hữu ích cho những người trong ngành.

  5. tuyenphuc đã nói

    Em có học lý thuyết về điện tử ko vậy ?
    Đèn điện tử cũng như bán dẫn là LK có 1 trong những công dụng là dùng để khuếch đại âm thanh.
    Nó cần phải đốt tim nóng để những electron có thể dễ dàng di chuyển trong tube. Những cực lưới được cấp tín hiệu để lái tia electron. Bóng đèn hình TV CRT hay monitor em đang ngồi trước cũng vậy là 1 tube khổng lồ, nhưng tia lại đập vào màn hình có chất phát quang ra ánh sáng. Giảng kỹ thì dài dòng lắm.
    Vì rất nóng và cồng kềnh nên sau này ít thông dụng, nhưng nó vẫn là bộ khuếch đại AT hoàn hảo hơn bán dẫn.

  6. Hieu đã nói

    chú có thể giải thích kĩ hơn thế nào là đốt tim? và sao lại dùng đèn điện tử để chỉnh âm thanh? cháu càng đọc càng mù mờ

  7. tuyenphuc đã nói

    Những thông số, biểu đồ này là do nhà sản suất linh kiện đo dược khi test sản phẩm họ làm ra. Chỉ khi nào cần design schematic diagram mới tính tới nó. Nó cũng như datasheet bên bán dẫn vậy. Đọc nhiều dễ tẩu hỏa nhập ma lắm. Mình lắp ráp thường theo một vài schema có sẵn rồi gia giảm tí chút cho phù hợp cho nên chỉ cần 3,4 thông số cơ bản là đủ. Muốn biết rõ phải học điện tử chính qui vài ba năm chưa chắc hiểu hết.

  8. Le Quang Anh đã nói

    à ý cháu không phải thế chú à. Hiện tại có thể tra cứu chân đèn rất dẽ dàng. ví dụ ở đây: http://tdsl.duncanamps.com/tubesearch.php

    nhưng các ký hiệu thì cháu mù tịt :(

    kiểu như Ua, Uk v.v….rồi độ hỗ dẫn, trở tải, các chọn chế độ làm việc, các đọc cái biểu đồ đáp tuyến. Càng đọc càng mù tịt chú ạ.

  9. tuyenphuc đã nói

    Cũng đơn giản thôi, cứ nhìn kỹ là thấy ngay. Tim đèn thì bao giờ cũng có 2 sợi râu xoắn xoắn đưa ra nối với chân đèn. Dòng 12Axx 3 cực đôi thì có 3 chân tim vì 2 tim nối tiếp với nhau có chân giữa, bởi vậy nó có thể đốt tim bằng 2 loại điện thế 6v, 12v. Cathode thì chắc chắn nằm chính giữa, kế là lưới, nếu đèn 4 cực thì thêm lưới chắn kế tiếp, ngoài cùng là anode (plaque) giống vỏ bao toàn bộ, đôi khi như đèn 807 đưa lên trên đỉnh đèn thành cọc. Cứ nhìn vị trí tuần tự sẽ đoán ra được. Ký hiệu thì còn tùy vùng của thế giới, sẽ viết 1 bài sau.

  10. Le Quang Anh đã nói

    Chú có thể viết kỹ về các tra cứu vị trí các chân đèn không ạ?

    VD: chân nào là anode, cathode, chân nào là đốt tim. Ký hiệu chân P, K, G v.v… có ý nghĩa ntn. rồi ký hiện của đèn 9 chân, 8 chân v.v… Chân nào đốt tim…

Gửi phản hồi

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Thay đổi )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Thay đổi )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Thay đổi )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Thay đổi )

Connecting to %s

 
Follow

Get every new post delivered to your Inbox.

%d bloggers like this: